Có những ngày thức dậy mà chẳng vì lý do gì, lòng đã thấy nặng nề. Không có chuyện gì quá lớn xảy ra, không ai làm gì tổn thương mình, nhưng mọi thứ vẫn cứ lộn xộn như một cuộn len rối. Trời không hẳn là mưa, cũng chẳng nắng rõ ràng, cứ lờ đờ một màu xám khiến tâm trạng cũng mông lung theo.
Mở cửa sổ ra, gió hờ hững, không mát mẻ cũng chẳng đủ lạnh để rùng mình. Muốn làm gì đó nhưng lại chẳng muốn làm gì. Muốn nói chuyện với ai đó nhưng lại sợ phiền. Muốn được ai đó vỗ về nhưng lại thấy bản thân thật kỳ cục khi chẳng thể gọi tên cảm xúc thực sự của chính mình.
Thế rồi, trong đầu cứ vẩn vơ những câu hỏi vô nghĩa: “Tại sao trời cứ âm u thế này? Tại sao mình lại thế này? Tại sao chẳng có gì sai mà mọi thứ vẫn sai?” Và rồi trách trời trách đất, trách cả chính mình vì không thể thoát ra khỏi cái vòng luẩn quẩn này.
Bạn có từng trải qua những ngày vô lý như vậy không?
Với một người hơi cảm hứng như mình thì trong vòng một năm, kiểu gì mình cũng phải gặp một vài lần trong trạng thái “vô lý” như vậy. Cũng tìm hiểu lý do và tự phân tích tâm lý xem nguyên nhân vì sao để tiết chế bớt cảm xúc “trách trời trách đất” đó của mình. Dưới đây là 4 vấn đề mình đã đúc rút ra được sau khi tìm hiểu và suy ngẫm về cảm xúc của chính mình.
1. Hiện tượng “Low Mood Days” – tụt mood, tâm trạng tệ không cần lý do
Trước hết, ta sẽ đồng ý với nhau rằng, bất cứ ai cũng sẽ có những ngày tâm trạng suy giảm mà không nhất thiết có nguyên nhân rõ ràng. Điều này có thể do nhiều yếu tố như:
- Sự dao động hormone: Đặc biệt là serotonin và dopamine – hai chất dẫn truyền thần kinh ảnh hưởng đến cảm xúc. Khi mức serotonin giảm, ta dễ rơi vào trạng thái chán nản, bồn chồn.
- Thiếu ánh sáng mặt trời: Nghiên cứu cho thấy ánh sáng tự nhiên có ảnh hưởng lớn đến nhịp sinh học và cảm xúc. Những ngày trời xám hoặc ít nắng có thể làm giảm mức serotonin, dẫn đến cảm giác ủ rũ. Cảm xúc ủ rũ của mình thường đến vào những ngày thời tiết u ám xám xịt thiếu nắng nhiều hơn.
2. Hiện tượng “Emotional Flooding” – Cảm xúc bị dồn nén và bùng phát
Nghĩ mà xem, đôi khi, chúng ta phải trải qua quá nhiều cảm xúc vụn vặt trong cuộc sống mà không kịp xử lý. Những cảm xúc ấy không biến mất mà tích tụ dần, đến một lúc nào đó, dù chẳng có chuyện gì đặc biệt, tâm trạng ta cũng có thể sụp đổ một cách vô lý.
Dường như não bộ cũng có giới hạn trong việc xử lý cảm xúc. Khi quá tải, nó có thể gây ra trạng thái “mắc kẹt” trong cảm giác tiêu cực mà không biết lý do. Những áp lực nhỏ tích lũy từ công việc, cuộc sống hàng ngày có thể bất ngờ bộc phát, khiến ta cảm thấy tệ ngay cả khi mọi thứ vẫn bình thường.
Cái ngày tự nhiên ta tụt mood, chán nản, dễ cáu gắt, có thể là hậu quả của những cảm xúc nhỏ nhặt bị tích tụ quá lâu đó thôi!
3. Seasonal Affective Disorder (SAD) – Rối loạn cảm xúc theo mùa
Nhiều nghiên cứu cho thấy tâm trạng con người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi thời tiết và sự thay đổi theo mùa. Đây là một dạng rối loạn nhẹ nhưng cũng khá phổ biến, đặc biệt vào những ngày thiếu ánh sáng mặt trời hoặc thời tiết âm u.
Bạn sẽ dễ có xu hướng gặp phải tình trạng cảm thấy uể oải, chán nản vào những ngày trời xám xịt, dù không có chuyện gì đặc biệt xảy ra. Hoặc đôi khi thấy mất động lực, dễ cáu kỉnh, và muốn thu mình lại. Ngủ nhiều hơn nhưng vẫn cảm thấy mệt.
4. Cơ chế “Mood Congruence” – Cảm xúc bị ảnh hưởng bởi môi trường xung quanh
Nhiều nghiên cứu về tâm lý học cho thấy, tâm trạng con người có thể bị tác động mạnh bởi môi trường. Khi trời âm u, hoặc có những yếu tố nhỏ không thuận lợi (công việc trì trệ, thiếu tương tác xã hội…), não bộ sẽ có xu hướng tự khuếch đại cảm xúc tiêu cực. Đây là lý do vì sao ta có thể cảm thấy tồi tệ hơn trong những ngày mưa dù thực tế chẳng có gì nghiêm trọng.
Vậy làm sao để thoát khỏi những ngày như vậy?
Phía trên mình note ra 4 vấn đề phân tích mối quan hệ giữa tâm lý con người và môi trường xung quanh, cũng là để bản thân hiểu rõ hơn tại sao lại có những ngày tâm trạng vô lý như vậy. Và thường thì ta cũng nên chuẩn bị cho mình những phương án , giải pháp để lỡ có vướng vào những ngày tụt mood còn biết điều chỉnh và tìm cách giảm bớt tình trạng này đúng không. ^^
Mình nghĩ mỗi người sẽ có những phương pháp khác nhau để áp dụng vào tình huống cụ thể của bản thân. Dưới đây, mình chia sẻ một số kinh nghiệm mà mình đã rút ra và áp dụng thành công để có thể vượt qua những ngày hơi trì trệ và thiếu sức sống như vậy nha.
- 1. Nhận diện cảm xúc, không ép bản thân phải vui ngay lập tức.
- 2. Tạo những thói quen nhỏ giúp “reset” tâm trạng, như đi bộ, nghe nhạc, thay đổi không gian làm việc.
- 3. Chấp nhận sự tạm thời của cảm xúc – Hiểu rằng những ngày như thế sẽ trôi qua, giống như thời tiết.
Mình đã tự tạo một list hoạt động có thể chọn làm trong những ngày “trách trời trách đất” như thế để tâm trạng tích cực, vui vẻ hơn. Bạn có thể tham khảo nha.
Những hoạt động nhẹ nhàng, dễ thực hiện ngay lập tức
- Mở cửa sổ, hít một hơi thật sâu – Để không khí mới mẻ làm dịu đi cảm giác tù túng.
- Pha một tách trà/cà phê/chocolate nóng – Tận hưởng sự ấm áp có thể làm dịu tâm trạng.
- Viết ra mọi suy nghĩ trong đầu mà không cần trau chuốt – Một dạng “xả rác tâm trí” giúp nhẹ nhõm hơn.
- Nghe một playlist nhạc yêu thích – Nhạc có thể ảnh hưởng mạnh đến tâm trạng, chọn giai điệu nào khiến bạn cảm thấy tốt hơn.
- Tắt điện thoại trong 1 giờ – Tránh xa mạng xã hội, tin tức tiêu cực để đầu óc bớt xáo động.
Những hoạt động giúp thay đổi trạng thái cơ thể và tâm trí
- Đi bộ một vòng quanh khu nhà hoặc trong công viên – Sự vận động nhẹ có thể kích thích endorphin, giúp tâm trạng tốt hơn.
- Tập một bài yoga nhẹ nhàng hoặc thiền trong 5-10 phút – Đưa cơ thể về trạng thái cân bằng.
- Tắm nước ấm, ngâm chân hoặc xông tinh dầu – Giúp cơ thể thư giãn, tâm trạng cũng dịu lại.
- Vẽ nguệch ngoạc lên giấy – Không cần đẹp, chỉ là để thả lỏng bản thân.
- Dọn dẹp nhà cửa – Khi không kiểm soát được tâm trạng, kiểm soát không gian sống cũng là một cách lấy lại cảm giác chủ động.
Những hoạt động giúp kết nối với thế giới xung quanh
- Nhắn tin cho một người bạn lâu rồi chưa nói chuyện – Đôi khi một cuộc trò chuyện bất ngờ có thể làm bừng sáng một ngày ảm đạm.
- Gọi điện cho người thân chỉ để hỏi thăm một câu đơn giản – Sự kết nối giúp ta cảm thấy bớt lạc lõng.
- Ra ngoài, mua một món đồ nhỏ mà bạn thích – Một bó hoa, một cuốn sách, hoặc một món ăn ngon có thể mang lại niềm vui nhỏ bé.
- Chơi với thú cưng (nếu có) – Động vật có khả năng chữa lành cảm xúc rất tốt.
- Thử giúp ai đó một việc nhỏ – Gửi một lời động viên, mua một ly cà phê cho đồng nghiệp… Sự cho đi làm ta cảm thấy ý nghĩa hơn.
Những hoạt động mang tính sáng tạo hoặc làm mới bản thân
- Viết một lá thư cho bản thân trong tương lai – Khi nhìn lại, bạn sẽ thấy những ngày này cũng chỉ là một phần nhỏ trong hành trình dài.
- Thử học một kỹ năng mới siêu đơn giản – Gấp giấy origami, làm một món ăn dễ, học vài câu tiếng nước ngoài vui vẻ…
- Đọc một chương sách hoặc một bài viết truyền cảm hứng – Không cần quá dài, chỉ một vài trang cũng có thể thay đổi tâm trạng.
- Thử tạo một danh sách “Những điều nhỏ khiến mình vui” – Nhìn lại những điều đã từng làm bạn hạnh phúc có thể giúp tâm trạng tốt hơn.
- Viết ra ba điều dù nhỏ nhưng bạn cảm thấy biết ơn trong ngày hôm nay – Giúp ta tập trung vào những điều tích cực thay vì bị cuốn vào tiêu cực.
Thật sự, việc hiểu vì sao mình lại chán, lại buồn, lại cáu kỉnh một cách vô lý sẽ khiến mình bớt hoang mang và hiểu bản thân mình nhiều hơn. Hi vọng mọi người cũng sẽ đúc rút cho mình những bí kíp nho nhỏ để cuộc sống nhẹ nhõm dễ thở đáng yêu hơn nha ^^
